آواز نرم حزین


یادداشتهایی درباره موسیقی -حبیب الماسیان

ماهیت موسیقی اصیل ایرانی

 

ماهیت موسیقی اصیل ایرانی

"سوت نزن ! با اینکارت شیطان را صدا می زنی ! "

 

در ایتدا باید عرض کنم که ورود به این مقوله بقدری دشوار و پیچیده است که  بحث بسیار طولانی را می طلبد اما مباحثی مطرح می شود که هدف از آن طرح سوالاتی در بین جامعه موسیقی  و مخاطبان است .

 

موسیقی اصیل ایرانی درست و یا نادرست  ، ذات و حقیقتی " درون گرا " دارد  و علل تاریخی و اجتماعی زیادی  باعث دامن زدن به این ماهیت شده است .سالیان دراز است که موسیقی مردمی و نه "درباری"  در خلوت ها و و حلقه های دوستانه اجرا شده است . در نقطه مقابل آن موسیقی "درباری" که  مورد پسند حاکمان و اشراف زادگان و درباریان بوده , حقیقتی "برون گرا" داشته است. حال  نگاه دینی هم باعث منزوی شدن هر چه بیشتر موسیقی ایرانی شده  وحتی  این حساسیت را  به جایی می رساند که  وقتی که در دوران کودکی سوت می زدیم , اطرافیان به ما می گفتند " سوت نزن , با این کارت شیطان را صدا می زنی " صد افسوس که  این حقیقت تلخ  هنوز در زمان ما ادامه دارد.... .

 از یک جنبه دیگر به نظر می رسد که علت جاذبه موسیقی های دیگر برای مخاطب ایرانی  بخاطر " حالت برون گرایانه" آن است و همین موضوع هم باعث جذب آنها به سایر موسیقی ها می شود. بنابراین تفاوت موضوعی این دو مقوله خیلی در جذب و یا دفع مخاطب تاثیر می گذارد.در نتیجه عدم جاذبه  موسیقی اصیل ایرانی برای مخاطبانش  بخاطر نیاز مبرم آنها برای برون ریزی احساسات و عواطفشان است. گویا دوست دارند بصورت مقطعی  حتی با موسیقی برخورد "مصرفی" داشته باشند.

یک عامل اصلی دیگر در موسیقی اصیل ایرانی  شانه به شانه حرکت کردن آن با ادبیات است. بنابراین درک و فهم اشعار بزرگانی چون حافظ , سعدی و دیگران نیاز به آگاهی داشتن از حداقل هایی  است که همین امر  سدی در برایر مخاطب خود  قرار می دهد .  

بحث نگارنده در اینجا در تجلیل و یا تقبیح موسیقی خاصی نیست بلکه توجه به دیدگاه مخاطب است. سوال اینجاست آیا باید همه مردم موسیقی اصیل ایرانی گوش بدهند ؟ جواب خیر است .

مخاطب موسیقی حق دارد که با توجه به نیاز روحی خود به سمت هر نوع موسیقی برود . باید و نبایدی وجود ندارد و  لازم است به احساس و شعور مخاطب احترام گذاشته شود. دراینجاست که ما شاهد شکل گیری صحیح سلیقه مخاطبان می شویم . هر چند که این انتخاب آزادانه نیز برای جامعه ایرانی وجود ندارد.

امروزه سرعت زندگی بسیار شتاب گرفته است و اطراف آدمیان مملو از ابزارهای تبلیغاتی و رسانه ای است. تلفن های همراه و اینترنت و شبکه های اجتماعی خلوت انسان ها را گرفته اند . ما بیش ار پیش نیاز به آرامش و به اصطلاح "خلوت کردن " با خود را داریم اما گویی از این حالت گریزاینم . این ها پس ریشه هایی در روانشناسی و جامعه شناسی نیز پیدا می کند .

به نظر نگارنده حلقه مفقوده  در موسیقی اصیل عدم نگاه علمی و کارشناسانه به  نیاز مخاطبانش است. یعنی نیاز گسترده ای به تحقیق علمی در بین مخاطبان موسیقی داریم تا بفهمیم نیاز واقعی آنها چیست. چه چیزی باعث می شود که آنها بیشتر به موسیقی اصیل کشیده شوند. خصوصا با  مقوله "تهاجم فرهنگی " هم  مواجه هستیم .  جامعه موسیقی و علی الخصوص خانه موسیقی می بایست متولی این تحقیق و مطالعه شود. پس این موضوع از اهمیت بسیاری برخوردار است.

حالا هر چه ما بخواهیم تلاش کنیم که با تغییر ساز و و یا برخی از فرم ها این موسیقی را زنده تر نشان دهیم اما باز واقعیت و ماهیت این نوع موسیقی دست موسیقیدان و خواننده را بسته نگه می دارد. بهتر است با ذکر یک مثال به تفهیم هر چه بیشتر موضوع بپردازیم .

 آیا باید در حفظ و نگهداری آثار باستانی  دخل و تصرفی صورت بگیرد و یا اینکه ما حق هیچ گونه دخل و تصرفی در آثار باستانی خود را نداریم ؟ به نظر نگارنده در مورد موسیقی اصیل , ما یا  یک چارچوب بسته و محدود به ردیف سنتی را مواجه هستیم  که به ما می گوید یا باید سنت گرا حرکت کرد و در نقطه مقابل آن.  

مادامی که فضا و چارچوب در فضای موسیقی و اصالتهای ایرانی درهم شکسته نشود ما قادر به  جذب مخاطب موسیقی ایرانی  نخواهیم بود . صحبت از فرهنگ و هویت ملی ماست . ما باید این مرزبندی ها را به خوبی تعریف و تفکیک بندی کنیم  و از هر گونه افراطی گری و یا تندروی پرهیز نماییم . متاسفانه مادامی که متولی فرهنگی در این حوزه نداریم ، شاهد این گونه نابسامانی ها در موسیقی هستیم . این امر حتی به صورت بسیار مضحکانه و توهین آمیز در نوحه خوانی هم  ورود پیدا کرده است . و نواهای اصیل و نغمه های  زیبای مراسم نوحه خوانی  نیز دستخوش  نوعی "تهاجم فرهنگی " شده است .یک  مشکل اصلی دیگر این است که در ازاء حذف موسیقی اصیل ایرانی   از مدارس و بطن جامعه ، جایگزینی  قرار داده نشده است و این موسیقی اصیل همچون یتیمی بدنبال حامی خود می گردد. بنابراین دغدغه اصلی و اساسی که ما باید مورد توجه قرار بدهیم , احترام و توجه  به نیاز و  شعور مخاطب و از همه مهمتر حفظ هویت فرهنگی ایرانیان است.

 

حبیب الماسیان

اسفند 92

 

 

   + حبیب الماسیان - ۱:۱٦ ‎ب.ظ ; ۱۳٩٢/۱٢/٢٤