آواز نرم حزین


یادداشتهایی درباره موسیقی -حبیب الماسیان

آواز ایرانی

 

آواز

از ویکی‌پدیا، دانشنامه آزاددر فرهنگ‌ها مطلقِ صوت وصدا ذکر شده‌است ، اما در موسیقی به معنی عام سرود ، آهنگ و بانگ موزون زیر و بمی که از گلوی انسان و یا از سیم انواع سازها برآید ، تعبیر شده‌است.

کی بود آواز زیر و بم                       از برای گوش بی حس و اصم


در بعضی از ردیف‌های موجود ، از جمله ردیف مهدی قلی هدایت ، واژه آواز در کنار گوشه‌های دیگر و به صورتی قرار گرفته که به نظر می‌رسد آواز ، نام یک گوشه بوده‌است. البته در متون نظم و نثر گذشته واژه آواز به هر یک از دستگاه‌های موسیقی و شعب آن اطلاق و گاهی نیز معنای نواختن ار آن مستفاد می‌شد.

سرآینده‌ای این غزل ساز کرد              دف و چنگ و نی را هم آواز کرد


زمانی آواز قبل از نام مقام‌ها و گوشه‌ها قرار می‌گرفت و چنان که از صفحات ضبط شده پیداست ، آواز منصوری ، آواز حاجیانی ، آواز راک و... ثبت شده‌است.


در نخستین متن‌های تجلی این اصطلاح (آواز) نسخه دستگاه ماهور است که در سال ۱۹۱۱.م توسط سالار معزز در لایپزیک چاپ شده‌است که در آن آواز بختیاری ، آواز بیات ترک و ... ثبت گردیده.


بعدها کلمه دستگاه را به جای آواز برگزیدند و فرصت شیرازی نیز در این باره در بحورالالحان مطالبی عنوان نموده‌است.

مغنّی سحرگه به آواز رود                   بیاد آور آن خسروانی سرود

سر فراگوش من آورد و به آواز حزین               گفت کای عشق شوریده من خوابت هست


امروزه علاوه بر معنای عام ، معنای خاصی از واژه آواز در موسیقی ایران ثبت شده و آن پنج آواز ، افشاری ، ابوعطا ، بیات ترک، دشتی و بیات اصفهان است و این به آن معنا نیست که مجاز نباشیم بیات کرد را آواز بیات کرد بنامیم ، زیرا بعضی تقسیم بندی‌ها به مناسبت ذوق و سلیقه یا به طور سماعی انجام گرفته و نه بر مبنای علمی.


آواز در موسیقی ایران وزن (میزانی) خاصی نیست و اجرای موزون آواز به ذوق و تخصص خواننده و نوازنده منوط و وابسته‌است. (وزن آواز در موسیقی ایران مقوله‌ای جداگانه‌است)


دیگر از خصوصیات آواز در موسیقی ایران ، متد معین تحریر ، نحوه درآمد و فرود ، اوج و حضیض ، انتخاب شعر و ادای مفهوم صحیح واژه‌ها و رعایت تناسب حالات است. تناسب در آوازها موجب زیبایی در استماع است چه ، آوازها دارای کیفیات گوناگونی هستند مانند آهستگی ، بلندی ، نرمی ، سختی ، جنبش ، نشاط و...


آواز به معنی وزن هم ذکر شده در تعریف هزج آمده «آواز هفدهم از هفده بحر اصول». آواز را از لحاظ علمی می‌توان تسلسل «ملودی-مدل»ها در حول یک یا چند نت معین به نام شاهد نامید.


منبع : اینترنت

 

   + حبیب الماسیان - ۱٢:٠۳ ‎ب.ظ ; ۱۳۸٩/۱۱/۱٩